 Kocie Górki... wszyscy wiemy gdzie są, mało jednak, kto zdaje sobie sprawę że fragment tego terenu to wybitne miejsce pod względem przyrodniczym. O czym autorzy chcieliby głośno powiedzieć gdyż jest to miejsce, które powinno być pod szczególną ochroną w postaci użytku ekologicznego.
Rzeźba Kocich Górek jest bardzo urozmaicona, występują tu liczne doły, warpie, przekopy, rowy, wanny, misy, pagórki, urwiska i przewieszki. Zanik działalności gospodarczej człowieka spowodował rozwój na tych terenach naturalnych procesów egzogenicznych, takich jak wietrzenie chemiczne i fizyczne, erozja (głównie związana z wodami opadowymi), ruchy masowe, jak spływanie, obsuwanie. Naruszenie górotworu w wyniku działalności górniczej doprowadziło do powstania licznych zagłębień, a także niewielkich szczelin w skałach węglanowych.
W części południowej obszaru znajduje się duże zagłębienie w kształcie wanny (ściany urwiste dno płaskie). Zaobserwować tu można liczne stożki napływowe uformowane u podnóża ścian, pochodzące z materiału naniesionego przez wody opadowe. W pobliżu opisywanej formy znajduje się szczelina szeroka na około 40 cm, głęboka na 2 m i długa na 7 m, pochodzenia najprawdopodobniej zapadliskowego. Liczne rowy, będące pozostałością szlaków transportowych, wykorzystywane są przez wody opadowe i przez nie głównie są rzeźbione. Stoki pokryte są najczęściej darnią, nielicznie rosną na nich brzozy brodawkowate. Natomiast szczytowe partie pagórków są spłaszczone i porośnięte gęstszymi skupiskami drzew. Deniwelacje terenu są dość duże i często przekraczają 10 m. Liczne wychodnie skalne zawierają zapis historii tego obszaru, odnaleźć w nich można skamieniałości oraz prześledzić etapy sedymentacji. Ciekawostką są pagórki usypane ze skały płonnej, zawierają one mnóstwo ciekawych skamieniałości charakterystycznych dla okresu triasowego jak liliowce, małże czy bioglify.
 Północna część obszaru ma nieco odmienną fizjonomię, także pod względem ukształtowania terenu. Znajdują się tu dwa głębokie nieckowate zagłębienia wypełnione piaskami plejstoceńskimi. Występują na tym obszarze bardzo liczne niewielkie zagłębienia o średnicy około 5 m. Kształt tych form zbliżony jest do koła. Zbocza są łagodne, w wielu miejscach na ich dnie występują małe stawy lub podmokły grunt. Są to ewapotranspiracyjne zagłębienia charakterystyczne dla obszarów powyrobiskowych. Pagórki mają tu mniejsze deniwelacje (nie przekraczające 4 m). W tym rejonie nie występują wychodnie skalne.
Jak podaje Cempulik cechą charakterystyczną opisywanego obszaru jest występowanie roślin ciepłolubnych, których zbiorowiska przybierają postać zdegradowanych, szczątkowych muraw kserotermicznych. Roślinność bogato reprezentowana jest przez następujące gatunki: bukowica zwyczajna Betonica officinalis, chaber drakiewnik Centaurea scabiosa, dzwonek jednostronny Campanula rapunculoides, posłanek pospolity Helianthemum ovatum, lepnica rozdęta Silene vulgaris, traganek szerokolistny Astragalus glycyphyllos, wilczomlecz sosnka Euphorbia cyparissias. Ścisłą ochroną objęte są stanowiska dziewięćsiła bezłodygowego Carlina acaulis oraz goryczki krzyżowej Gentiana cruciata.
W części środkowej i południowej badanego obszaru spore powierzchnie zajmują zadrzewienia z klonem zwyczajnym, brzozą brodawkowatą, olchą czarną, jaworem i dębem czerwonym. Rozległe obniżenie w tej części obszaru zamknięte urwistymi stokami zasiedlone jest przez rzadkiego, nienotowanego wcześniej na terenie Piekar Śląskich orlika pospolitego Aquilegia vulgaris. Pospolita jest tu ponadto roślina obcego pochodzenia - rozchodnik kaukaski Sedum spurium. Autor stwierdził tu także dwa stanowiska chronionego grzyba purchawicę olbrzymią Langermannia gigantea.
Powierzchnię Kocich Górek przecina pośrodku droga. W jej pobliżu rosną topole balsamiczne nasadzone tu w latach 60. XX wieku.
 Część Kocich Górek położona na północ od drogi ma odmienną fizjonomię. Pagórkowaty teren porośnięty roślinami ciepłolubnymi urozmaicają liczne małe zbiorniki wodne. Są to miejsca rozrodu wielu gatunków płazów. Zbiorniki pokryte są rzęsą wodną i rdestnicą pływającą. Wokół nich rosną płaty szuwaru trzcinowego oraz pałki szerokolistnej. Z ciekawszych gatunków fauny należy wymienić występującego tu kumaka nizinnego. Odsłonięte stoki zamieszkują jaszczurki zwinka, żyworodna oraz rzekotka drzewna. Stwierdzono ponadto ropuchę szarą i zieloną oraz żaby moczarową, trawną i wodną. Pomiędzy pagórkami występuje wiele podtopień gruntu, które porastają głównie turzyce. Z fauny na uwagę poza wymienionymi płazami i gadami zasługują liczne ptaki min.: kwiczoł, pustułka, modraszka, piecuszek, łozówka, łyska, kokoszka, wilga.
Ogółem na obszarze Kocich Górek stwierdzono 5 roślin objętych ochroną: kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine, dziewięćsił bezłodygowy Carlina acaulis, goryczka krzyżowa Gentiana cruciata, kalina koralowa Viburnum opulus, orlik pospolity Aquilegia vulgaris oraz rzadkiego grzyba purchawicę olbrzymią Langermannia gigantea.
Na terenie przyległego Radzionkowa podobnie jak w Piekarach Śląskich nie ma obecnie obszarów chronionych. Ustanowienie użytku ekologicznego "Kocie Górki" mogłoby stanowić początek szerszego programu ochrony przyrody na terenie sąsiadujących miast i utworzenie sieci obszarów chronionych. Taka sytuacja przyczyniłaby się z pewnością do skuteczniejszego zachowania i ochrony bioróżnorodności. Obecnie niepokojące jest zmniejszanie się ilości stawów w tym rejonie, co w znacznym stopniu może zubożyć środowisko. Niebezpieczeństwo stanowią również dzikie wysypiska śmieci oraz rozbudowa zakładów mięsnych i bazy paliw w pobliskim Radzionkowie. Szybka reakcja na te negatywne zjawiska mogłaby zahamować degradacje Kocich Górek.
Tekst pochodzi z artykułu który ukaże się w publikacji: Kształtowanie Środowiska Geograficznego i Ochrona Przyrody na Obszarach Uprzemysłowionych i Zurbanizowanych. wyd. WBiOŚ-WNoZ Uniwersytet Śląski, Katowice-Sosnowiec
mgr Adam Szczepańczyk
mgr Roman Holewa
|
